Het bericht Kaarten en toporeizen verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

De eerste zoon Henricus uit het gezin wordt geboren in 1782. Het heeft er alle schijn van dat deze Henricus overleden zal zijn tussen 23 december 1785, de doop van een tweede zoon Petrus, en 30 oktober 1786. Op deze laatste datum wordt namelijk een volgende zoon Henricus gedoopt. Zijn Rooms-Katholieke doop staat vermeld in zowel het kerkboek van Eimeren als dat van Herveld. Geboren in Herveld. Deze Henricus moet ná 17 maart 1792 overleden zijn. Geen begraafregistratie of overlijdensakte te vinden. Evenmin een passende huwelijksinschrijving of huwelijksakte.
Tot zover niks spectaculairs onder de zon, zou je denken. Kan gebeuren natuurlijk. Niet alle levensgebeurtenissen van eerdere generaties zijn te traceren.

R.K. Doopinschrijving Eimeren van Henricus II op 30 oktober 1786.
Bron: FamilySearch

R.K. Doopinschrijving Herveld van Henricus II op 30 oktober 1786.
Bron: Gelders Archief

 
Maar… dan komt er een stamboekinschrijving boven water drijven van een Hendrik Peperkamp, die voor het Napoleontische leger is gerekruteerd. Henri, zoon van Henry Peperkamp en Maria Rika. Rijken of Rika. ‘Potayto, potahto, tomayto, tomahto,’ is mijn overtuiging. Geboren op 1 februari 1788 te Oud Elst. Dan ben je al snel geneigd te denken dat dit een derde zoon Henricus uit het gezin zal zijn. Dat is goed mogelijk, ware het niet dat van deze Henricus in geen enkel kerkboek uit welke plausibele plaats dan ook de doop te vinden is. Een foutieve geboortedatum in het stamboek? Wellicht, maar met die vermelding hebben we het wel te doen. Tot het tegendeel bewezen is.

Het eerste teken van leven van Hendrik of Henri uit 1788 is terug te vinden in het register van het Depot van Algemene Werving.

Inschrijving in het boek van het Depot der Algemene Werving.
Bron: Nationaal Archief

 
Veel Nederlandse militairen dienen tussen 1806 en 1814 onder Napoleon. Een aanzienlijk deel hiervan sterft tijdens de barre veldtochten. Vooral ondervoeding, ziektes en verwondingen zijn de boosdoeners. Dienst weigeren heeft geen zin. Gedurende de jaren van Franse onderdrukking schroomt men niet families, buren of zelfs hele dorpen van dienstweigeraars en deserteurs onder druk te zetten. Maatregelen variëren van zoektochten door de militaire politie, zware boetes aan ouders, dwang tot het ronselen van nieuwe soldaten tot het op kosten van de familie of buren inkwartieren van ‘garnisaires’ in de hoop dat de onderduikers tevoorschijn zullen komen om de getroffenen te ontlasten van deze extra kosten.

Ook Hendrik wordt geronseld voor het Franse leger. Met zijn lengte op kousen van 5 voet, 9 duim en 1 streep wordt hij op de 7e van de wijnmaand 1810 ingeschreven als fusilier, destijds de benaming van elke infanterist die niet tot een keurcompagnie behoort. Tweeëntwintig jaar oud, geboren in Herveld. Uitgaande van de destijds toonaangevende Rijnlandse maten kom ik op een lengte van ongeveer 1,81 meter uit. Dat komt aardig overeen met de bijna 1,84 meter uit het stamboek. Hendrik is dus beslist niet klein van stuk. Zijn aangezicht is wel wat bleekjes en zal waarschijnlijk afsteken tegen zijn bruine ogen en haren. Verder is zijn voorhoofd breed, zijn kin rond en zijn neus plat. Een gemiddelde mond completeert het geheel.

Uitsnede inschrijving.
Bron: Nationaal Archief

Berekening van Hendriks lengte, uitgaande van de Rijnlandse maten.

Inschrijving in het stamboek van het 123e Regiment Infanterie van Linie.
Bron: Mémoire des Hommes

 
Vanuit het Depot Rekruten wordt Hendrik op 15 maart 1811 ingelijfd bij het 3e Bataljon 5e Compagnie van het 123e Regiment Infanterie van Linie. Achtereenvolgend wordt dat het 3e Bataljon 2e Compagnie, Grenadiers 3e Compagnie en Grenadiers 1e Compagnie. De grenadiers, tot afzonderlijke compagnieën binnen een infanterieregiment verenigd, moeten robuust, welgemaakt, van een middelmatig postuur zijn en bekend staan als de braafste soldaten. Naast de fysieke kenmerken geeft dat een goed beeld van Hendriks inborst.

Een fusilier, grenadier en voltigeur uit de Infanterie van Linie.
(door Louis Bombled)
Bron: Amazon

 
Het 123e Regiment Infanterie van Linie, opgericht bij decreet van 18 augustus 1810 na de annexatie van het Koninkrijk Holland, wordt gevormd door het 1e en 2e Bataljon van het 2e Regiment Infanterie van het Koninkrijk Holland, dat onderdeel is van de Nederlandse Brigade in Spanje, en het 2e Bataljon van het 6e Regiment Infanterie van het Koninkrijk Holland.
Na enkele campagnes waarbij het 123e Regiment Infanterie van Linie als onderdeel dient, strijkt het in 1811 neer bij Boulogne-sur-Mer in het departement Pas-de-Calais. Daar versterkt het zijn gelederen met dienstplichtigen, niet zelden gerekruteerd via het depot in Saint-Omer.

Boulogne-sur-Mer is één van de plaatsen in het noorden van Frankrijk waar de Grande Armée haar troepen en kampen reorganiseert ter voorbereiding op uitzending naar Rusland. Het eerste Kamp Boulogne wordt in 1803 door Napoleon Bonaparte opgericht. Vastbesloten als hij is om van hieruit met de aanwezige 120.000 manschappen een landing in Engeland te bewerkstelligen. Qua afstand is hier de kortste oversteek naar de Engelse kust, die je bij helder weer zelfs vanaf het kamp kan zien liggen. Napoleon verandert echter van strategie, waardoor het nooit tot een invasie komt. In 1805 breekt hij het kamp op.

Het kamp van Napoleon bij Boulogne-sur-Mer.
Bron: Atlas de l’Histoire du Consulat et de l’Empire (door Adolphe Thiers)

 
De hygiënische omstandigheden in Kamp Boulogne, waarvan de officiële naam tot 9 juni 1805 Kamp Saint-Omer is, worden als bevredigend beschouwd. Het tekort aan hout leidt weliswaar tot onvoldoende verwarming, maar wordt in de kampementen redelijk goed verdragen door de goed geklede en uitgeruste soldaten. De strijd tegen de vochtigheid is van grotere zorg. De manschappen slapen op stro of varens, die elke tien dagen met een hoeveelheid van één bundel per soldaat worden vernieuwd. Om ziekten tegen te gaan, mag er geen water in de barakken worden verspreid en afval dient uitsluitend in de latrines te worden gedeponeerd. De belangrijkste doodsoorzaak in het kamp komt eigenlijk door de populaire bezigheid van het duelleren.
Medisch gezien vormt de door schurftmijt veroorzaakte zeer besmettelijke huidaandoening schurft het grootste probleem. De behandeling wordt uitgevoerd met zwavelzalf. Is de aandoening na twaalf dagen niet genezen dan wordt de schurft als chronisch beschouwd en zal de patiënt worden doorgestuurd naar het ziekenhuis.

In april 1811 geeft Napoleon opnieuw opdracht tot het realiseren van een kamp bij Boulogne-sur-Mer. Vijf maanden later bestaat het kamp uit 21.000 manschappen.
Een jaar na de hernieuwde oprichting, in april 1812, verlaat het 123e Regiment Infanterie van Linie het kamp in Boulogne-sur-Mer voor de Russische campagne. Het voegt zich bij het Elbe-observatiekorps en het 2e Korps van de Grande Armée en neemt op 17 en 18 augustus 1812 deel aan de Eerste Slag bij Polatsk in het huidige Wit-Rusland. Eind november 1812 op de terugtocht bij de oversteek van de Berezina-rivier, een zijrivier van de Dnjepr, lijdt het regiment enorm zware verliezen en wordt zo goed als vernietigd.

Tocht naar Moskou in 1812.
Bron: Atlas der Algemene en Vaderlandse Geschiedenis (21ste druk)

De oversteek van de Berezina-rivier (door January Suchodolski, 1866)
Bron: Wikimedia (Licentie: Publiek Domein)

 
Hendrik wordt in 1811 in het kamp bij Boulogne-sur-Mer gehuisvest en getraind voor uitzending. Echter, hoe raar het ook klinkt, hem blijft misschien veel leed bespaard als hij op 13 november 1811 in Boulogne-sur-Mer komt te overlijden in het Militaire Hospitaal No. 1. Wat de doodsoorzaak is, blijft onzeker aangezien er geen overlijdensverklaring van hem te vinden blijkt te zijn. Zijn overlijden wordt naar zeggen door twee vrienden aangegeven bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. En dat is ook mooi.

Overlijdensakte van Hendrik Peperkamp.
Bron: Archive Departementale Pas-de-Calais

Het bericht Grenadier Hendrik Peperkamp zaait verwarring verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

Dinsdag 18 november 1794 zal voor altijd in het geheugen staan gegrift van Alida Eggersze. Op die dag verliest zij haar echtgenoot Nicolaas Boekweijt en haar jongste zoontje Johannes bij de brand op de hoek van de Keizersgracht en Prinsenstraat. Nicolaas mocht slechts veertig jaar oud worden; Johannes had twee maanden eerder zijn vierde verjaardag gevierd.

Vermelding in het ‘Doode-Boek van Burgemeesteren & Hoofd Officier’.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

Transcriptie:
‘Een manspersoon gehaald van de Keysersgragt op de hoek van de Prinsestraat met een jongetje die door de brand wassen omgekoomen. De man genaamt Claas Boekwijt, het jongetje genaamt Johannes Boekwijt. De man was een bierdrager. Zijnde allebeyde te huys gebragt in de Lelystraat en begraven op ’t Wester Kerkhoff den 25 dato.’

Keizersgracht, hoek Prinsenstraat (kaart 1774-1783).
Bron: Rijksmuseum (bewerkt) (Licentie: publiek domein)

De Keizersgracht met de ingang naar de Prinsenstraat (door Caspar Jacobsz. Philips, 1768-1771).
Bron: Rijksmuseum (Licentie: publiek domein)

 
Nicolaas, Claas genoemd, wordt als jongste kind van Dirk Boekweijt en Johanna Sisoo in ’s-Hertogenbosch geboren en op 17 november 1754 in de Grote Kerk Nederduits-Gereformeerd gedoopt. Vader Dirk is soldaat in de 10e Compagnie van kapitein Graswinkel in het Regiment van kolonel Van Kinschot.
Wanneer Claas bijna drie jaar oud is, overlijdt zijn vader in het Groot Ziekengasthuis. Dezelfde plek waar Claas zelf van 30 september 1769 tot 28 januari 1770 wordt opgenomen. Claas is pas zestien jaar oud wanneer in 1771 ook zijn moeder komt te overlijden.

De doop van Nicolaas.
Bron: FamilySearch

 
Waar Claas als wees vertoeft, is onbekend. Op 26 augustus 1781 duikt hij ineens op in Amsterdam. Samen met zijn toekomstige vrouw Beatrix Bax is hij getuige bij de doop van het kind van Beatrix’ zus Geertruij in de Zuiderkerk.
Claas en Beatrix zijn zo goed als even oud. Beatrix is op 3 november 1754 in de Amsterdamse Westerkerk gedoopt. Dochter van Willem Bax en Barbera Schulder. Wat Beatrix gemeen heeft met Claas is dat zij op jonge leeftijd haar ouders heeft verloren. Acht jaar oud is zij wanneer haar vader overlijdt en negen jaar oud als ook haar moeder komt te overlijden. Als lidmaatkind wordt zij, samen met haar zus Geertruij, op 13 juni 1764 opgenomen in het Diaconieweeshuis, dat zij in 1777 weer zal verlaten.

Op 26 augustus 1781 duikt Claas op in Amsterdam.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

De doop van Beatrix.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

Gedeelte uit de boedelpapieren van Willem Bax en Barbera Schulder.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

Inschrijving in het grootboek van het Diaconieweeshuis.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

 
Zo’n vier jaar nadat zij als getuigen bij de doop aanwezig waren, besluiten Claas en Beatrix te trouwen. Op 22 april 1785 gaan zij in Amsterdam in ondertrouw.

Op 22 april 1785 gaan Claas en Beatrix in ondertrouw.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

Transcriptie:
‘Nicolaas Boekwijt van ’s Hertogenbosch, gerefor(meert), oud 30 jaar, op de Heeregragt, ouders doot, geads(is)t(eer)t met Johannes Siso op de Prinsegragt
Beatrix Bax van Amsterdam, gerefor(meert), oud 30 jaar, op de Keysersgragt, ouders doot, geads(is)t(eer)t met haar suster Geertruij Bax op Oostenburg.’

Zondagmiddag 8 mei 1785 om half vier is het zover. Dan wordt het stel in de Oude Kerk in de huwelijkse staat bevestigd. Echter, het huwelijk is geen lang leven beschoren. Al hetzelfde jaar op 11 oktober wordt Beatrix namelijk begraven op het Sint Anthoniskerkhof; woonachtig op de Zeedijk hoek Boomsteeg.

Inschrijving van het huwelijk in het register van de Oude Kerk.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

‘Beatrix Bax huysv(rouw) van Nicolaas Boekwijt, (geen kinderen), Zeedijk, hoek van ’t Boomsteeg.’
Bron: Stadsarchief Amsterdam

Ruim een eeuw later: De Oudezijds Achterburgwal met rechts de achterzijde van de Zeedijk en de Boomsteeg gezien naar de Zeedijk
Bron: SAA (Licentie: publiek domein) en SAA (Licentie: publiek domein)

 
Lang heeft Nicolaas als weduwnaar niet getreurd. Ruim drie maanden later, op 20 januari 1786, laat hij de ondertrouw intekenen met de twintigjarige Amsterdamse Alida Eggersze, dochter van Pieter Eggesze en Maria Dorland. De huwelijkse inzegening vindt plaats in de Oude Kerk op zondagmiddag 5 februari 1786 om vier uur.

Ondertrouwinschrijving van Claas en Alida op 20 januari 1786.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

Transcriptie:
‘Nicolaas Boekwijt, van ’s Hertogenbosch, gerefor(meert), wed(uwnaar) van Beatrix Bax
Alida Eggerse, van Amsterdam, gerefor(meert), oud 20 jaar, in de Nuweleliestraat, geads(is)t(eer)t met haar vader Pieter Eggerse.’

Alida wordt op 18 mei 1766 gedoopt in de Nieuwe Kerk.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

 
Claas verdient de kost met bier dragen. Ongetwijfeld zal het een zwaar beroep zijn. De bierdragers transporteren van stadswege bier en andere vloeistoffen die aan accijns onderworpen zijn, naar de kelders van de groothandelaren, particulieren of tappers. Vaak moeten de vaten uit de schuiten aan de bierkaai worden gelost. De bierdragers werken volgens vaste voorschriften tegen vastgestelde tarieven. Het nuttigen van alcoholhoudende dranken is strikt verboden tijdens het werk. Om deze reden geldt dan ook de bepaling, dat er geen tapperijen aan de bierkaai gevestigd mogen zijn. Een slokje om op kracht te komen, zit er dus niet in voor hem.

De bierdrager (door Jan Luyken, 1711).
Bron: Rijksmuseum (Licentie: Publiek Domein)

 
Uit het huwelijk met Alida komen twee zoontjes voort. Dirk, het oudste zoontje, wordt op 27 juni 1787 in de Nieuwe Kerk gedoopt. Het tweede zoontje Johannes wordt in de Westerkerk gedoopt op 19 september 1790. Vermelding van een derde kindje is te vinden in het begraafregister van het Karthuizer Kerkhof onder de datum 27 augustus 1793.

‘Klaas Boekweyt zijn dood ter wereld gek(omen) kind, Angeliers(straat).’
Bron: Stadsarchief Amsterdam

 
Triest genoeg is ruim een jaar later in hetzelfde register onder de datum 25 november 1794 de begraafinschrijving van Claas en zijn jongste zoontje te lezen.

‘Klaas Boekwijt en deszelfs jongste zoon Johannes Boekwijt, Egelantiersstr(aat). Deze zijn beyde verbrand op de hoek Keysersgr(agt) en Prinsestr(aat).’
Bron: Stadsarchief Amsterdam

 
Alida Eggesze, die inmiddels haar boterham verdient als besteedster van dienstboden, vindt haar nieuwe liefde in de persoon van Nicolaas Kloesmeijer. Het stel gaat op 10 oktober 1800 in ondertrouw en trouwen op 2 november 1800 op het stadhuis van Amsterdam.

Ondertrouwinschrijving van Nicolaas Kloesmeijer en Alida Eggesze.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

Transcriptie:
‘Nicolaas Kloesmeijer, van Amst(erdam), oud 26 jaren, op de Kijzersgragt bij de Lijdsegragt, gead(sisteert) met zijn moeder Hendrica Soet, op de Prinseng(rag)t hoek van de Rheestr(aat)
Alida Eggesze, van Amsterd(am), geref(ormeert), wed(uw)e van Nicolaas Boekwijt, in de Hartenstraat bij de Heerengragt.’

De trouwinschrijving op het stadhuis van Amsterdam.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

 
Samen met Nicolaas Kloesmeijer krijgt Alida nog twee dochters: Henderika en Alieda Maria. Het jongste dochtertje wordt slechts een half jaar oud. Het gezin woont dan op de Hartenstraat. Zoon Dirk uit haar eerste huwelijk met Nicolaas Boekweijt blijft tot aan zijn huwelijk in 1808 bij zijn moeder en stiefvader inwonen. Op 9 april 1814 om zes uur ’s avonds blaast Alida op het adres Rheestraat 8 op zevenenveertigjarige leeftijd haar laatste adem uit.

De diverse adressen waar Nicolaas Boekweijt en Alida Eggesz (als weduwe) hebben gewoond.

Overlijdensakte van Alida Eggesz.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

Databank: Haaldoden Amsterdam 1777-1811
 
 

Het bericht Boekweijt & Zn: de brand op de hoek verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

Op deze website Uit de oude Koektrommel vindt u een fors aantal directe verwijzingen naar archieven en inventarissen van het Stadsarchief Amsterdam. Het zal een hele klus worden om al deze verwijzingen om te zetten naar de juiste links. Linkrot zal daarom onvermijdelijk zijn. Bij voorbaat mijn excuses hiervoor. Het probleem is bekend; u hoeft hierover geen contact op te nemen.

Een toekomstbestendig zoeksysteem klinkt fantastisch natuurlijk. Helaas blijkt in de praktijk de bèta-module alles behalve een verbetering te zijn en heerst er bezorgdheid bij veel gebruikers van de data van het Stadsarchief Amsterdam. De grote gevolgen van dit nieuwe ‘ondoorgrondelijk’ zoeksysteem wordt door drie hoogleraren in een opiniestuk in het Parool uitgelegd.
Mocht u zelf de bèta-module willen ervaren of een proefopzoeking doen dan kan dat via onderstaande link. Feedback is essentieel voor het verbeteren en optimaliseren van het systeem, dus schroom niet om het formulier op de bèta-site in te vullen.
 
 
Info SAA: Nieuw zoeksysteem voor Stadsarchief
Alternatieve versie: Bèta-module
Info opiniestuk: Parool
Aanpassen links: Links
Huidige website: Stadsarchief Amsterdam
 
 

Het bericht Nieuw zoeksysteem Stadsarchief Amsterdam verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

Het bericht Calculator verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

Het bericht Oude valuta verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

De meest eenvoudige manier om op de website FamilySearch alle digitaal beschikbare registers van een bepaalde plaats te vinden, is via catalogus. Voor het bekijken van de akten is een (gratis) account bij FamilySearch nodig, maar dat was natuurlijk via Zoekakten ook het geval.

 
De bovenstaande link van de catalogus verwijst naar de plaats Amsterdam, maar deze kan veranderd worden in elke willekeurige plaats ter wereld, mits deze geïndexeerd is. Als voorbeeld kiezen we voor de plaats Wageningen in Gelderland.

 
Let er wel op dat ‘Online’ aangevinkt staat. Klik vervolgens op ‘Zoeken’.

 
Aan de linker zijde ziet u het overzicht van alle beschikbare archieven van Wageningen.

 

 
 
 

Methode 2

Via deze methode komt u bij de collecties van Nederland en België. Hierbij dient wel opgemerkt te worden, dat de aangeboden mogelijkheden per plaats lang niet zo compleet zijn als de mogelijkheden die u krijgt via Methode 1. Zo kunnen jaren van bijvoorbeeld huwelijksbijlagen ontbreken, die wel gedigitaliseerd beschikbaar zijn via Methode 1.

Kies voor de collectie Nederland of België en maak een keuze uit de collectietitels. Veelal wordt u doorverwezen naar een pagina waar u een zoekscherm vindt. Hierin kunt u onder andere op naam zoeken.

 
Treft u op de pagina tevens een button ‘Alle (aantal) afbeeldingen bekijken‘ of ‘Browse all (aantal) images‘ (afhankelijk van de ingestelde taal) aan, dan kunt u hierop klikken.

 
Betreft de collectie van uw keuze kerkregisters, dan komt u door op de button te klikken uit bij een overzicht van religies waaruit u moet kiezen.

 
Na het maken van uw keuze wordt u doorverwezen naar een overzicht met plaatsnamen. Onder deze plaatsen zijn de kerkboeken van de betreffende religie te vinden.

 
Betreft de collectie van uw keuze akten van de Burgerlijke Stand, dan komt u door op de button te klikken direct uit bij een overzicht met plaatsnamen.
 
 
 

Overzicht met directe links
 
 
Kerkboeken (DTB) Nederland:

Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Utrecht
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
 
 
Burgerlijke Stand Nederland:

Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Utrecht
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
 
 
België:

Antwerpen
Brussel (stad)
Limburg
West-Vlaanderen
Oost-Vlaanderen
Vlaams en Waals Brabant
Henegouwen
Namen
Luik
Luxemburg
 
 
© Uit de oude Koektrommel
 
 

Het bericht Wegwijs: Website FamilySearch verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

De ouders van Florus van Kleij, Aart van Kleij en Gerrigje Rozendaal, komen op 30 april 1852 met hun vier kinderen Jacob, Marrigje, Adriaan en Steven aan in Castle Garden, de aankomsthaven van New York. Zij zijn met het schip Victoria vertrokken vanuit Rotterdam. Moeder Gerrigje moet dan al zwanger zijn van Florus, want hij wordt zo’n vierenhalve maand later op 14 september in Chicago (Cook County, Illinois) geboren.

Gedeelte van de passagierslijst van het schip Victoria.
Bron: FamilySearch

Vermelding van het gezin Van Kleij op de passagierslijst.
Bron: FamilySearch

Castle Garden, waar tot 1892 de emigranten in New York aankomen.
Bron: The New York Public Library

Chicago halverwege de negentiende eeuw.
Bron: Library of Congress

 
Florus groeit op op een boerderij in het gehucht Thornton aan de Thorn Creek op de grens van het huidige natuurreservaat Wampum Lake, net ten zuiden van Chicago. Na juni 1860 verhuist het gezin naar South Holland. Aanvankelijk heet de nederzetting nog ‘De Laage Prairie’ tot zij in 1870 omgedoopt wordt tot ‘South Holland’ als het eerste postkantoor wordt opgericht. De Laage Prairie lijkt veel op Zuid-Holland; het is moerassig en uitstekend geschikt voor het verbouwen van groenten, die onder meer verkocht worden op de South Water Street Market in Chicago. Tegen het einde van de negentiende eeuw floreert de uienteelt in de leemachtige grond. South Holland wordt de uienhoofdstad. Je ruikt de plaats al nog voor je het kan zien.
Als liefhebber van een alcoholische versnapering zat je in South Holland overigens op de verkeerde plek. Er gold tot 2023 een alcoholverbod. Voor een gezellig borreltje was je dus aangewezen op omliggende plaatsen.

De staat Illinois met Cook County en de plaatsen South Holland, Thornton en Lansing.
Bron: divers

De South Water Street Market in Chicago.
Bron: Chicagology (embedded)

 
De ouders van Pietertje Huisman, Herber Huisman en Maria Ravensteijn, komen met hun twee dochtertjes Elisabeth en Neeltje op 3 mei 1856 aan in Castle Garden met het schip Fairfield vanuit Le Havre. Wat deze oversteek bijzonder maakt, is dat zij tot de grote schare afgescheiden volgelingen behoren die de predikant Koene van den Bosch van de Christelijke Afgescheidene Gemeente in hun woonplaats Noordeloos in zijn kielzog meeneemt naar het Amerikaanse Noordeloos (Ottowa County, Michigan), waar hij beroepen is.

Herber Huisman en Maria Ravensteijn.
Bron: Iowa Digital Library

 
Pietertje wordt op 26 augustus 1858 geboren in Lansing, Cook County, zo’n zes kilometer ten zuidoosten van South Holland in de staat Illinois, waar zij op 17-jarige leeftijd op 13 april 1876 trouwt met Florus van Kleij.

Florus, ook bekend als ‘The Fisherman‘, en Pietertje, ook bekend als ‘Nellie‘, wonen in ieder geval al eind 1876 in South Holland (Thornton Township). Om te voorkomen dat hun vee over de vlakte zal ronddwalen, bouwt Florus houten hekken. Een mooie bijkomstigheid voor hem is, dat honderden fazantachtige prairiehoenders deze hekken verkiezen om van het ochtendzonnetje te genieten. Met zijn oude jachtgeweer weet Florus er tientallen te verrassen. Deze hoenders en de zelfgekweekte eenden worden vervolgens goed gezouten in houten vaten naar dure hotels in Chicago verscheept.

Prairiehoenders.
Bron: Wichita Art Museum (embedded)

 
Vanuit South Holland vertrekken zij met hun zeven kinderen (Aart, Mary, Herbert, Andrew, Carrie, Maggie en William; een eerder dochtertje Carrie is in 1884 al overleden) in 1891 naar Sioux County in de staat Iowa, waar de ouders van Pietertje al sinds 1884 woonachtig zijn. De ouders van Florus zullen hun leven in South Holland blijven slijten.
In Iowa strijkt het gezin neer bij een boerderij op zo’n zesenhalve kilometer ten oosten van Sioux Center in West Branch Township, Sioux County. Makkelijk hebben de jongens het niet altijd. Soms wordt één van hen met een zak tarwe via onverharde wegen met de fiets naar Le Mars gestuurd, zo’n drieëndertig kilometer verderop in de naastgelegen Plymouth County, om bij de molen de tarwe tot meel te laten vermalen. Met een beetje mazzel is de knaap voor het donker weer terug met de zak meel.

Florus en Pietertje met hun kinderen.
Bron: Iowa Digital Library

Florus van Kleij en Pietertje Huisman.
Bron: Iowa Digital Library

 
De hekkensluiter van het gezin, zoon William, is het enige kind dat in Iowa wordt geboren en wel op 10 juni 1894 in Sioux Center. Volgens de volkstellingen wonen Florus en Pietertje in 1900 met al hun kinderen in West Branch Township nummer 194. Tien jaar later wordt nummer 214 aangegeven en wonen Maggie en Willie nog thuis. In 1920 is het nog steeds West Branch Township, maar dan op nummert 93. Op hetzelfde adres staan zoon Herbert en zijn zoontje Albert E. van Kley geregistreerd en ook dochter Maggie met haar man Roelof ‘Ralph’ Achterhof en zoontje Laurence. Zoon Herbert is dan al als weduwnaar teruggekeerd uit het Canadese Taber in de staat Alberta. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw verkoopt men tegen redelijke prijzen ongerept land in Canada. Vanuit Sioux County emigreren families om in Canada hun geluk te beproeven. Ook de zonen Aart (en zijn zwager Ed Franken), Andrew (en zijn zwager Gerrit Mulder) en Herbert verhuizen in deze periode naar Canada. Zij komen terecht in Taber in de staat Alberta. Na jaren succesvolle oogsten te hebben meegemaakt, besluiten zij na enkele droge jaren weer terug te keren naar Iowa.

De staat Iowa met Sioux County, West Branch Township en Holland Township.
Bron: divers

De grond van Florus gelegen in West Branch Township (links) en Holland Township (rechts).
Bron: Iowa Digital Library

In 1915 bezit Florus een onderkomen in Sioux Center.
Bron: FamilySearch

 
Het gaat inmiddels niet goed met de gezondheid van Pietertje. Zij lijdt aan seniliteit en sinds vijf jaar ook aan arteriosclerose (aderverkalking). Geleidelijk aan is zij steeds meer verzwakt. Om die reden vergezellen Florus en dominee Ypma haar naar het Cutlerville Sanatorium bij Grand Rapids in de staat Michigan in de hoop dat de zorg die haar daar kan worden geboden van nut zal zijn, zo staat te lezen in de Alton Democrat van 17 maart 1923. Het mag niet baten. Pietertje overlijdt korte tijd na haar opname op 23 maart 1923 op 65-jarige leeftijd.

Bericht in de Alton Democrat van 17 maart 1923.
Bron: History Archive of Sioux County

Uit het Sioux Center Nieuwsblad van 21 maart 1923.
Bron: History Archive of Sioux County

De rouwadvertentie van Pietertje in de Alton Democrat van 31 maart 1923.
Bron: History Archive of Sioux County

De overlijdensverklaring van Pietertje Huisman.
Bron: Michiganology

 
Florus weet het op de kop af nog twintig jaar vol te houden. De laatste tien jaar krijgt ook hij te maken met aderverkalking. Samen met hypostatische pneumonie zorgt dit er voor dat hij op zondagochtend 14 februari 1943 wordt getroffen door een beroerte waar hij niet meer van herstelt. Hij overlijdt vier dagen later in het huis van zijn dochter Maggie. Florus weet de respectabele leeftijd van negentig jaar te bereiken.

De rouwadvertentie van Florus van Kleij in de Sioux Center News van 25 februari 1943.
Bron: History Archive of Sioux County

Overlijdensbericht.
Bron: FamilySearch

Uit het Sioux Center News van 10 juni 1943.
Bron: History Archive of Sioux County

De overlijdensverklaring van Florus van Kleij.
Bron: FamilySearch

Het bericht Florus en Pietertje in Amerika verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

Geboorteakte van Joseph Ubeda.
Bron: Gelders Archief

 
Dat Joseph hoogstwaarschijnlijk naar het buitenland is vertrokken, lijkt aannemelijk. In Nederland is maar weinig informatie over hem te vinden. Het lotingsregister van Nijmegen vermeldt, naast de gebruikelijke gegevens, alleen ‘No. 208’. Dat levert dus geen enkel aanknopingspunt op. De periode, waarin hij het ouderlijk huis verlaten zal hebben, balanceert bovendien op het randje van de invoering van het vastbladig bevolkingsregister, wat het opsporen bemoeilijkt.
Ten langen leste wordt zijn vermelding gevonden in het bevolkingsregister van Amsterdam: ingeschreven op het adres Elandsgracht-Klaverbladsgang No. 224 A, ongehuwd, Rooms Katholiek, knecht van beroep en ‘dienst genomen. zonder kennisgeving’. In militaire dienst gegaan en zonder kennisgeving vertrokken uit de gemeente Amsterdam dus. Dit is meteen het laatste teken van leven van Joseph in Nederland.

De Elandsgracht (NZ) met ‘Fort Sjako’ rond 1885. Een stukje verderop tussen de nummers 52 en 56 bevond zich de ingang naar de Klaverbladsgang.

De Klaverbladsgang, Jordaan-Zuid, Wijk GG.
Bron: Stadsarchief Amsterdam (Licentie: Auteursrechtvrij; bewerkt)

Aanknopingspunt in het bevolkingsregister van Amsterdam: ‘dienst genomen. zonder kennisgeving’.
Bron: Stadsarchief Amsterdam

 
Met als enig aanknopingspunt ‘dienst genomen’, kan het spitten in de militaire stamboeken dus beginnen. Aangezien zijn oudere broers bij het Regiment Infanterie zijn terechtgekomen, zal dat de eerste gok moeten zijn. Zijn vermelding wordt al snel gevonden in de klapper van het 3e Regiment Infanterie. De inschrijving in het stamboek levert verwijzingen en inschrijfnummers naar en van andere regimenten op.

Joseph heeft volgens zijn signalement een lengte van 1.603 meter, een ovaal gezicht, een rond voorhoofd, een spitse kin, normale neus en lippen, bruin haar, blauwe ogen, bruine wenkbrauwen en een litteken boven zijn linker oog. Als laatste woonplaats wordt Rotterdam vermeld, waar hij werkzaam is geweest als knecht in een koffiehuis.
Op 25 April 1849 wordt hij als reserve milicien voor de tijd van vijf jaar ingedeeld bij het 7e Regiment Infanterie als nummerwisselaar van Eduardus Wilhelmus Friebels van de lichting van 1849 van Nijmegen. Joseph blijkt voor deze lichting dus te zijn uitgeloot door een hoger lotnummer te trekken en heeft deze met Eduardus Wilhelmus Friebels tegen betaling geruild voor diens lagere lotnummer. Daar zal vast een welkome beloning tegenover gestaan hebben.
Vanaf 20 Mei 1850 komt hij in actieve dienst, amper 3 maanden later gevolgd door groot verlof.

Gedeelte van de inschrijving in het stamboek van het 7e Regiment Infanterie.
Bron: Nationaal Archief

 
Het schijnt Joseph wel te bevallen bij het leger. Op 5 maart 1851 gaat hij als milicien over naar het 3e Regiment Infanterie met een vrijwillige verbintenis voor de tijd van zes jaar en krijgt hiervoor een premie van 20 gulden. Ruim drie jaar later, op 15 mei 1854, wordt Joseph geroyeerd als milicien en als vrijwilliger aangemerkt. Op 18 december 1856 wordt hij opnieuw verbonden voor de tijd van zes jaar, ingaande 5 maart 1857, met een handgeld van 25 gulden.
Op 1 mei van datzelfde jaar besluit Joseph een nieuwe verbintenis te tekenen voor de tijd van zes jaar bij het Koloniaal Werfdepot, ingaande op de dag van inscheping naar de overzeese bezettingen in Oost-Indië en met een premie van 85 gulden.

Het lijkt voor de hand liggend dat Joseph heeft ingetekend bij het belangrijkste werfdepot voor het Oost-Indisch Leger in Harderwijk. Het Koloniaal Werfdepot was het legeronderdeel dat in Nederland rekruten aanwierf en de soldaten in een zesweekse opleiding klaarstoomde voor hun dienst in de Oost. In de tijd van Joseph was dit een beroepsleger, aangezien de grondwet de uitzending van dienstplichtigen naar de koloniën verbood, en viel na inscheping onder het Ministerie van Koloniën.

Het Koloniaal Werfdepot (Oranje Nassau Kazerne) aan de Smeepoortstraat te Harderwijk.
Bron: Wikimedia (Licentie: Public Domain)

 
Gelet op de vermelde data ziet het er niet naar uit dat Joseph in het Oost-Indisch Leger gediend zal hebben. Hij biedt zich namelijk aan voor de dienst in West-Indië en stapt op 12 juli 1857 aan boord van het schip Willem en Carel met bestemming West-Indië.

Gedeelte uit het stamboek van het Koloniaal Werfdepot.
Bron: FamilySearch

Inschrijving van Joseph Ubeda in het West-Indisch stamboek.
Bron: Nationaal Archief

 
Een kleine twee maanden bereikt Joseph Suriname, waar hij op 5 september 1857 na ontscheping in quarantaine gaat te Post Leyden. Sinds 1854 is de verlaten redoute Post Leyden tot quarantaine-etablissement ingericht als maatregel ter voorkoming van het optreden en de verspreiding van ziekten als cholera. Gezagvoerders, stuurlieden en chirurgijns van binnenkomende schepen dienen een samengestelde vragenlijst naar waarheid in te vullen. Op het afgeven van een valse verklaring staat de doodstraf.
Uiteindelijk wordt Joseph op 2 november 1857 ingedeeld als jager 2e klas in het 27e Bataljon Jagers en zal hij terecht komen in de Surinaamse militaire post Republiek aan de Coropinakreek. Deze post was destijds alleen bereikbaar over het water en lag in het Paragebied, het oudste plantagegebied van Suriname, dat bekend stond om de productie van suiker en houtskool voor brandstof.

Het quarantaine-etablissement Post Leyden en de militaire post Republiek, vlakbij de houtplantage De Vier Kinderen.
Bron: Rijksmuseum (Licentie: Publiek Domein)

Aquarel ‘Military post ‘Republiek’ by the Coropina Creek’ rond 1860 (bewerkt).
Bron: Nationaal Museum van Wereldculturen (Licentie: CC BY-SA 4.0)

 
Het kan niet anders of Joseph maakt nog de slavenopstand in de nabijgelegen plantage (houtgrond) De Vier Kinderen van 1857 mee, die uitbreekt na het aantreden van een nieuwe directeur. Deze beste man is aangesteld met als taak de slaven, die betrekkelijk veel vrijheid genieten en relatief weinig arbeid verrichten, weer aan het werk te krijgen. Er breekt een opstand uit onder de slaven die het hier niet mee eens zijn. Daarnaast weigeren een aantal slaven ‘met melaatsheid behebt’ om zich te laten onderzoeken en verzorgen in Paramaribo.
Nadat de slavenopstand al zo’n half jaar gaande is, worden er uiteindelijk op 5 november 1857 120 ‘wel uitgerustte en gewapende soldaten’ op de ongeveer 180 slaven afgestuurd, waarbij men namens de regering ‘17 belhamels van het oproer en de 6 wederspannige melaatschen’ oppakt en naar Paramaribo overbrengt.

Gedeelte uit een ingezonden artikel in Algemeen Handelsblad van 14 december 1857.
Bron: Delpher (Link verwijst naar het gehele artikel)

Gedeelte uit een ingezonden artikel in Algemeen Handelsblad van 14 december 1857.
Bron: Delpher (Link verwijst naar het gehele artikel)

 
Zijn Surinaamse avontuur zal nog geen twee jaar duren. Joseph verdrinkt in de nacht van 8 maart 1859 rond drie uur te Post Republiek, nalatende 7 gulden en 9 cent; een bedrag dat omgerekend vandaag de dag rond 75 euro zal liggen.

Overlijdensaangifte door de commandant van Post Republiek.
Bron: Nationaal Archief Suriname

(…) De ondergeteckende Kommandant van Post Republiek verklaart mits dezen, dat de persoon van Ubeda Joseph, oud 27 jaar, laatst gediend als Jager bij het Bataillon Jagers No. 27 in het stamboek van hetzelve bekend onder No. 2156/3564 Post Republiek op den 8 Maart 1859, des morgens omstreeks 3 uur is verdronken. (…)
 

Overlijdensakte van Joseph Ubeda d.d. 11 maart 1857.
Bron: Nationaal Archief Suriname

(…) Naar aanleiding eener bij mij van den Tweeden Luitenant Kommandant van den Post Republiek ontvangen aangifte van overlijden, de dato achtsten maart achttien honderd negen en vijftig, en waarop door mij het exhibitum is gesteld en geschreven dat op den achtsten maart achttien honderd negen en vijftig des morgens ten drie ure, te Post Republiek verdronken is Joseph Ubeda. Laatst gediend hebbende als Jager bij het Bataillon Jagers No. 27, bekend in het stamboek onder No. 2156/3564, oud zeven en twintig jaren, van beroep militair, gewoond hebbende alhier in Garnizoen, geboren te Nijmegen (Provincie Gelderland), in leven zoon van Jose Ubeda en van Maria Gisbers, wonende (niet vermeld), voor deszelfs aankomst binnen deze Kolonie het laatst gewoond hebbende te Harderwijk. (…)
 
 
Tekst: © Uit de oude Koektrommel
 
 

Het bericht De ‘verdwenen’ Joseph Ubeda verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.

Even ter opfrissing van het geheugen. In principe kan er vanuit worden gegaan, dat op alle beschikbare werken op internet, zoals teksten en afbeeldingen, auteursrecht rust. Zodra een werk wordt gemaakt ontstaat automatisch de bescherming door het auteursrecht; auteursrecht hoeft niet aangevraagd te worden. Er is dus altijd toestemming van de maker nodig om het werk te mogen hergebruiken, tenzij expliciet is aangegeven dat dit, eventueel onder voorwaarden, is toegestaan. Elke keer dat een werk openbaar gemaakt wordt, is een nieuwe verveelvoudiging en is er steeds opnieuw toestemming nodig van de maker. Dat een publicatie openbaar is gemaakt, wil niet zeggen dat deze vrijelijk mag worden gebruikt. Schenden van auteursrecht is een onrechtmatige daad en daarmee strafbaar volgens het strafrecht.

Als gevolg van de geconstateerde herpublicaties heb ik helaas moeten besluiten om gebruiksonvriendelijke maatregelen voor deze website te treffen met als doel het de gemakskopiist zo lastig mogelijk te maken. Concreet houdt dit in dat op deze website de functies van onder meer selecteren en kopiëren zijn uitgeschakeld. Verwijzingen worden nog steeds geopend in een nieuw tabblad.

Voor deze website Uit de oude Koektrommel geldt dat het niet is toegestaan om de website of gedeelten daarvan te verveelvoudigen en/of openbaar te maken, in welke vorm en op welke wijze dan ook, zonder de uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de eigenaresse. Echter, in overleg is er veel mogelijk. Wenst u een afbeelding of tekst van deze website te gebruiken, dan kunt u contact opnemen met de eigenaresse via het contactformulier.

Tanja Enklaar
Eigenaresse Uit de oude Koektrommel

Zie voor meer informatie:
Archiefwet, AVG, Auteursrecht en Portretrecht
Artikel 31 Auteurswet (straf)
Klakkeloos kopiëren
Disclaimer
 
 

Het bericht Mededeling: Auteursrecht verscheen eerst op Uit de oude Koektrommel.