Gevangenissen en strafkoloniën

 
 
Gevangenissen en veroordeelden
 
 
 
Stichting Museum Blokhuispoort

Leeuwarden was een plaats waar beruchte gevangenen uit het hele land achter slot en grendel werd gezet. In de beruchte Bijzondere Strafgevangenis zaten de zwaarste gevangenen, die veroordeeld waren tot straffen van langer dan vijf jaar tot levenslang. Op 17 juni 2007 is de laatste gevangene uit het Huis van Bewaring ‘De Blokhuispoort’ overgeplaatst.

Bijzonder is de website of liever gezegd het Online-museum van Stichting Museum Blokhuispoort. Nadat het Leeuwarder museum in 2012 de ‘poort moest sluiten’ heeft het zijn wijze van voortbestaan gevonden in een virtueel museum over ruim 500 jaar gevangenisgeschiedenis van Leeuwarden. Na de sluiting is de algehele inventaris tijdelijk opgeslagen in het depot van het Gevangenismuseum te Veenhuizen.

Op de website vindt u onder meer informatie over het gevangeniswezen in het algemeen en een overzichtslijst van ‘inmates’, die zijn overleden in de bijzondere Strafgevangenis en Huis van Bewaring van Leeuwarden in de periode van 1874 tot 1969. Achter enkele van deze gevangenen brengt een link u naar het leven en het verhaal van hen. Onderaan deze zelfde pagina kunt u de complete lijst ‘Overleden gevangenen van Leeuwarden 1784-2008’ downloaden als pdf-bestand. Veel meer is te vinden op de website.

Website: Online Museum Blokhuispoort
 
 
 
Gevangen in glas

Gevangenen werden in de periode van 1880 tot 1935 gefotografeerd en vastgelegd op een glasplaat. Uit de Bijzondere Strafgevangenis van Leeuwarden zijn 1804 glasplaten bewaard gebleven, daterend uit 1882 tot 1896. Deze glasplaten staan nu op de nieuwe website ‘Gevangen in Glas’, onderdeel van ‘Stichting Blokhuispoort’. Zo mogelijk zijn de namen van de gevangenen toegevoegd, de persoonlijke signalementen, het delict, de strafmaat en eventuele overige informatie.
U kunt zoeken op nummer van de glasplaat of op naam via het zoekscherm. Tevens vindt u op de website de onderdelen Partners in Crime en Weer op de Plaat.

Website: Gevangen in Glas
 
 
 
Tuchthuisbrand in Leeuwarden

In de nacht van 11 op 12 november 1754 is het tuchthuis in Leeuwarden ‘bij toeval’ in brand geraakt. Een vrouw en vijf mannen kwamen om in de vlammen. Veel gedetineerden zijn ontvlucht (geaufugeert). Anderen kwamen weer terug en werden in het Blokhuis ondergebracht. Op de website Stichting Museum Blokhuispoort vindt u een overzicht met een groot aantal van deze personen.

Website: Stichting Museum Blokhuispoort
 
 
 
Geheim Register Ontslagen Gevangenen

In het Geheim Register van ontslagen gevangenen zijn de fotoportretten, persoonsgegevens en justitiële antecedenten van ‘alsnog in het algemeen gevaarlijk te achten gevangenen’ opgenomen, die ontslagen zullen worden (1882-1895). Onder deze categorie ex-gedetineerden werden alle recidivisten uit de cellulaire of strafgevangenissen te Hoorn, Leiden, ‘s-Hertogenbosch, Rotterdam, Amsterdam en Utrecht met een voltooide gevangenisstraf van meer dan twee jaar gemeenschappelijke, of meer dan één jaar eenzame opsluiting en voorts alle vrijgelaten gevangenen uit het Huis van Opsluiting en Tuchtiging te Leeuwarden geschaard. In het laatstgenoemde instituut waren ook aan het einde van de negentiende eeuw voornamelijk de ‘zware’ gestraften van Nederland ondergebracht (gedetineerden met een vrijheidsstraf van meer dan vijf jaar en gevangenen jonger dan achttien of ouder dan zestig jaar met een detentiestraf van meer dan drie maanden). Een groot gedeelte van de in het Geheim Register opgenomen ex-gedetineerden heeft zijn straf in de Leeuwarder Bijzondere Strafgevangenis uitgezeten of is door één van de Friese rechterlijke instellingen voor zijn misdrijven vervolgd.
In een pdf-bestand vindt u meer uitleg en een namenlijst van carte-visite fotoportretten bij het Geheim Register van Ontslagen Gevangenen, die ontbreken in de collectie van het Rijksarchief in Friesland. Toegang tot de jaartallen krijgt u via onderstaande link. Bij elk jaar, met uitzondering van 1892, vindt u in de laatste bladzijde een namenlijst met bijbehorend registernummer om het zoeken te vergemakkelijken.

Website: Tresoar
 
 
 
Rolboeken Arrondissementsrechtbanken Friesland

In de databank van het Strafrechtelijk Archief op de website AlleFriezen vindt u gegevens over personen die als gedaagde zijn verschenen voor de arrondissementsrechtbanken van Heerenveen, Leeuwarden of Sneek. Ga naar de website en klik op ‘zoeken’. Vervolgens gaat u naar ‘uitgebreid zoeken’. Hier kunt u een naam ingeven en als bron ‘Rolboeken arr. rechtbanken’ aanvinken.

Website: AlleFriezen
 
 
 
Gevangenisregistratie Noord-Brabant

Het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) heeft de index van de inschrijvingsregisters van de grote strafgevangenissen in Noord-Brabant over de periode 1762-1965 met veroordeelden uit het hele land online doorzoekbaar.

Website: BHIC
 
 
 
Gevangenen in Hoorn en de ‘Kleine Huizen van Bewaring’

In de databank van het Noord-Hollands Archief zijn de namen opgenomen van gevangenen vermeld in de ‘registers van inschrijving’ van de volgende gevangenissen:

Huis van Bewaring in Den Helder (periode 1874-1886)
Huis van Bewaring in Edam (periode 1866-1876)
Huis van Bewaring in Enkhuizen (periode 1848-1877)
Huizen van Correctie en Arrest in Hoorn (periode 1830-1866 en 1876-1888, met hiaten: de registers uit de periode 1866-1876 zijn helaas verloren gegaan)
Huis van Bewaring in Hoorn (periode 1875-1889)
Rijkswerkinrichting in Hoorn (periode 1886-1912)
Huis van Bewaring in Purmerend (periode 1857-1881)
Huis van Bewaring in Weesp (periode 1870-1874)

In de inschrijvingsregisters van de Huizen van Bewaring zijn voornamelijk personen te vinden uit de regio van de gevangenis die veroordeeld waren tot lichte straffen. In de registers van de Rijkswerkinrichting in Hoorn daarentegen zijn personen uit heel Nederland terug te vinden; het was beleid om gevangenen niet in de regio van herkomst te detineren.
De inschrijvingsregisters zijn gedeeltelijk online te bekijken via het archievenoverzicht. Voor nog niet gedigitaliseerde registers kunt u een verzoek indienen om deze te laten scannen.

Website: Noord-Hollands Archief
 
 
 
Namenlijst geëxecuteerden Amsterdam 1693-1774

Namenlijst met enkele gegevens van alle personen, die tussen 1693 en 1774 in Amsterdam ter dood zijn gebracht.

Boek: Google Books
 
 
 
Veroordeelde Ferwerderadelers

Het gaat hier om veroordeelde Ferwerderadelers die in Leeuwarden zijn veroordeeld en die op het moment van de uitspraak woonachtig waren in Ferwerderadeel. ‘Oud’ Ferwerderadelers en zij die elders zijn opgepakt en veroordeeld komen niet in de overzichten voor. In de overzichten vindt u de registers van inschrijving alsmede een beschrijving van wie wat en wanneer gedaan heeft. De originele boeken zijn uitgebreider en geven in veel gevallen ook een beschrijving van de persoon. Zware overtredingen zult u in deze overzichten niet vinden, wel zwaargestraften in het overzicht van het Tuchthuis.
Overzichten: Tuchthuis 1815-1828, Huis van Correctie 1824-1887, Huis van Bewaring 1888-1905 en beenderendelvers 1852. Daarnaast is op de website nog een overzicht te vinden van de veldwachters (1878-1916), tappers en slijters en hun locaties. De nummers in de eerste kolom bij ‘Tappers en Slijters’ vindt u ook terug in de eerste kolom bij ‘Locaties’. Met andere woorden: via de nummers kunt u aansluiting maken tussen de naam en de locatie van de desbetreffende tapper en/of slijter.

Website: Erfskip Terpdoarpen
 
 
 
Veroordeeld door de Bloedraad Friesland

Namenlijst van veroordeelden door de Bloedraad in Friesland van 1567 tot 1573, gerangschikt op plaatsnaam.

Website: MpaginaE
 
 
 
Merkwaardigste meest criminele sententiën van het Hof van Friesland te Leeuwarden

Chronologische lijst van de merkwaardigste meest criminele sententiën van het Hof van Friesland te Leeuwarden, ter Canselarij uitgesproken van 1516 tot 1800.

Website: HCL
 
 
 
Criminele Sententies Hof van Friesland

Index op de Criminele Sententies Hof van Friesland van 1700 tot 1811.

Website: Sneuper Dokkum
 
 
 
Criminele sententies van civiele personen Groningen

Criminele sententies van civiele personen van Stad en Lande Groningen in de periode 13 februari 1683 tot en met 24 september 1724.
Pdf-bestand: NGV
 
 
 
Criminele Sententies Hof van Holland

Zoeken op naam in de criminele sententies van het Hof van Holland in de periode 1538 tot 1811. Kijk voor een overzicht van de toepassing van straffen van de veertiende tot het eind van de achttiende eeuw op de website Blik op de Wereld.
Website: GaHetNa
Website: Blik op de Wereld
 
 
 
Criminele Vonnissen Noord-Brabant

Indexen van de criminele vonnissen van de rechtbanken ‘s-Hertogenbosch, Breda, Eindhoven en Waalwijk. U kunt zoeken op naam, plaats rechtbank, soort rechtbank en delict.

Website: BHIC
 
 
 
Signalementenregister Amsterdam

Het signalementenregister is een register waarin de Amsterdamse politie van 1880 tot 1917 bijhield welke gevangenen elders in het land waren vrijgelaten. Van de vrijgelaten gevangen werden een foto en gegevens opgenomen in het register ter ondersteuning van handhaving van orde en veiligheid.
Het register bestaat uit voorgedrukte formulieren waarin gegevens genoteerd konden worden over: naam, voornaam, bijnaam, leeftijd, beroep, geboorte- en woonplaats, misdrijf, veroordeling en kenmerken van het uiterlijk. Bij vrijwel iedere inschrijving is een foto geplakt.

Website: Stadsarchief Amsterdam
 
 
 
Fotoboek gedetineerden Scheveningen

In het Nationaal Archief zijn foto’s te vinden van gedetineerden in de Strafgevangenis aan de Pompstationweg rond 1900. U kunt niet op naam zoeken, maar elke foto bevat de naam van de gedetineerde. Kijk voor eventuele extra gegevens ook eens op Open Archieven.

Website: GaHetNa
 
 
 
Processen-verbaal Hoogeveen

Bronbewerking van het register van verzonden processen verbaal betreffende overtredingen en misdrijven in de gemeente Hoogeveen (1902-1909).

Pdf-bestand: Hoogeveen Historie
 
 
 
Moord- en doodslaglijst

Deze lijst bevat alle moord- en doodslagzaken in Nederland inclusief de Nederlandse Antillen, zaken van vermoorde Nederlanders in het buitenland, door Nederlanders in het buitenland gepleegde moorden, verdachte vermissingen/ doodsoorzaken en enkele zelfmoorden gerelateerd aan een misdrijf. De nadruk ligt op de periode vanaf 1960.

Pdf-bestand: Misdaadjournalist
 
 
 
Levenslang veroordeelden

Een overzichtslijst van tot levenslang veroordeelden van 1871 tot 1930 is te vinden op ‘Ik kreeg levenslang’. Op de blogspotpagina Pasteurella staat eveneens een overzicht van recentere levenslang veroordeelden gepubliceerd. Hier zijn ook moord en doodslaglijsten van 1990 tot 2016 te vinden en diverse overige indexen.

Website: Ik kreeg levenslang
Website: Levenslang veroordeelden
 
 
 
Recentere veroordeelden

Overzichten van recentere veroordeelden tot een gevangenisstraf van 12 maanden en TBS met dwangverpleging voor mishandeling, levenslang gestraften en TBS en recidive.
Website: Blik op de Wereld
 
 
 
 
 
(Straf)koloniën
 
 
 
Strafkolonie Veenhuizen en Ommerschans

Veenhuizen is bekend als detentiecentrum voor bedelaars en landlopers, maar het is nooit de bedoeling geweest dat die daar zouden komen. De kolonie Veenhuizen, één van de koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid, werd in 1824 gebouwd om vierduizend (wees)kinderen te huisvesten met daarbij echtparen om op hen te passen. Door de tegenwerking van stedelijke weeshuizen kwam slechts de helft van dat aantal kinderen. De overige ruimte in Veenhuizen werd noodgedwongen opgevuld met landlopers en bedelaars.

Nadat in de tweede helft van de negentiende eeuw het Rijk het daar voor het zeggen kreeg en Veenhuizen een ‘Rijkswerkinstelling’ werd, transformeerde het geleidelijk aan van een ‘heropvoedingsinstituut’ voor landlopers, bedelaars en wezen tot een verzameling van gevangenissen. Het blijkt dat maar liefst één op de zestien Nederlanders afstamt van voorouders, die een heropvoeding hebben ondergaan.

In de database van Alle Drenten zijn de signalementskaarten van Veenhuizen en Ommerschans te vinden. Tevens vind u er de kolonistendatabase van de Maatschappij van Weldadigheid en een groot deel van brieven en correspondentie.

Website: Alle Drenten

N.B. Het Drents Archief heeft een nieuwe website gelanceerd met de digitale informatie over de kolonisten, die naar de Maatschappij van Weldadigheid werden gezonden. Via deze site zijn de namen, inschrijfregisters, signalementskaarten met foto’s en correspondentie te vinden uit de periode 1818 tot 1921.

Website: Alle Kolonisten
 
 
 
De bedelaarskolonie

Wil Schackmann schreef in zijn boek De bedelaarskolonie het verhaal van het in 1822 te Overijssel opgerichte bedelaarsgesticht de Ommerschans en zijn bewoners. Over een aantal bewoners is op de website via het zoekscherm in het kort hun verhaal te vinden.

Website: Bedelaarskolonie
 
 
 
Bewoners van kolonie Ommerschans

Gegevens uit diverse archieven met betrekking tot de bewoningsgeschiedenis van de Ommerschans vanaf 1818 zijn gekoppeld in een centraal genealogisch bestand: Genealogische Database Avereest. U heeft de mogelijkheid om op naam te zoeken in afzonderlijke bronnen of via het algemene zoekscherm in alle bronnen en de bronnen van bonmama.nl tegelijk.

Website: Bonmama