Paleografie

 
Om je een beetje door oude akten of documenten heen te worstelen is enige kennis van het oude schrift, oftewel paleografie, van essentieel belang. Paleografie, afkomstig van de Griekse woorden ‘palaios’ (oud) en ‘graphein’ (schrijven), is de bestudering van historische handgeschreven documenten en schriftsystemen, met als doel deze bronnen te dateren, beschrijven en catalogiseren.

 

Lettertypen uit de zestiende en zeventiende eeuw

Lettertypen uit de zestiende en zeventiende eeuw.
Bron: onbekend (Via: Facebookgroep Genealogie/Stamboom onderzoek)

 
 
Het Nederlandse handschrift van 1600

Een nuttig hulpmiddel is het bekende boekje van W. Bogtman met het alfabet in het Nederlandse handschrift van 1600, in te zien als pdf-bestand.

 
 
Gratis online cursussen peleografie en Middeleeuws Latijn

Genea-Lokaal, onderdeel van Geneaknowhow, biedt een aantal gratis online cursussen aan. De cursus paleografie telt een vijftiental lessen, opgesplitst in drie blokken en is zodanig opgebouwd, dat de teksten steeds lastiger te ontcijferen zijn. Maar met wat hulp voorafgaande aan de oefeningen en de mogelijkheid om uw eigen uitwerkingen te controleren, kunt u zich tijdens deze cursus prima bekwamen in het leren lezen en begrijpen van het zestiende tot negentiende eeuwse handschrift.  
De cursus Middeleeuws Latijn, bestaat uit 22 hoofdstukken opgesplitst in twee delen, helpt u op weg met de grammatica van het Latijn dat rond 1300 werd gebezigd. U krijgt ook hier telkens eerst de nodige instructie en kunt vervolgens zelf gaan oefenen.
Er rusten echter wel copyrights op deze cursussen, zodat deze alleen voor privé-gebruik van de downloader te gebruiken zijn.

Website: Genea-Lokaal

 
 
Wat staat daer

‘Wat staat daer’ is een online oefentool voor het lezen van oude handschriften (paleografie) voor zowel beginners als gevorderden. Daarnaast biedt het forum op de website de mogelijkheid om een vraag of een leesprobleem voor te leggen, tips te delen of hulp te bieden aan andere gebruikers.

 

WatStaetDaer

Bron: watstaatdaer.nl

Website: Wat Staat Daer

 
 
Afkortingen

Het gebruik van afkortingen werd in de middeleeuwen gedaan om perkament of papier of te besparen. Afkortingen zijn onder te verdelen in drie soorten: suspensie (door middel van afkapping), contractie (door middel van samentrekking, waarbij het midden wordt weggelaten) en vervanging (door het gebruik van bijzondere tekens).

Suspensie is in de paleografie de meest gebruikelijke manier van afkorten. Daarbij wordt van een woord, waarvan de betekenis duidelijk behoorde te zijn, aan het einde een deel van dat woord afgekapt en weggelaten.De suspensie kan variëren van het weglaten van één letter tot het niet weergeven van alle letters op één na. De niet geschreven letters worden vaak vervangen door een streepje boven het afgekorte woord of een apostrof erachter om aan te geven dat de lezer te maken heeft met een afkorting.

Een korte en overzichtelijke uitleg over de gebruikte afkortingen is te vinden op de website Vondel (Virtueel ONDErzoeksLaboratorium voor de Gouden Eeuw) van de UvA.
Websites met onder andere een uitgebreide uitleg over afkortingen zijn: home.kpn.nl/otto.vervaart, cartago.nl en transcriberen.ruhosting.nl.

 
 
Woordenboeken

Handige hulpmiddelen bij het lezen van oude akten zijn de woordenboeken Latijn, Middeleeuws-Nederlands, Genealogie, Notariële en Rechterlijke termen, Verzameling van Trefwoorden en Begrippen en Vergeten Woorden.
Directe link: Woordenboeken