Poorter

 

In de stamboom van familie Enklaar lezen we bij Derck Petersen Enclaer, zoon van Peter Dercksen Enclaer en Geertuijt Dercks, gedoopt in Velp op 22 mei 1667 en hoefsmid van beroep, dat hij op 20 augustus 1692 in Amsterdam het poorterrecht heeft gekocht (Stadsarchief Amsterdam).

‘Poorter’ is een historische benaming voor een burger die zich het recht verworven had binnen de poorten van een plaats met stadsrechten te wonen. Men kreeg dit poorterrecht of burgerschap door zich laten registreren bij een magistraat van de stad, in Brussel bijvoorbeeld bij de amman, of door te trouwen met de dochter van een poorter.

De etymologische oorsprong van ‘poorter’ ligt niet bij het woord ‘poort’ maar bij het Latijnse woord ‘portus’, wat ‘haven’ betekent. In de Vroege Middeleeuwen ontstonden de eerste steden namelijk als kleine handelsposten nabij adellijke burchten en kastelen. De handelaren die in deze, later ommuurde, nederzettingen woonden waren de voorlopers van de latere burgerij.

Er diende voor het verkrijgen van burgerrechten een zekere som geld te worden betaald. Men bewees daarmee dat men niet armlastig was en in eigen onderhoud kon voorzien. Er waren religieuze restricties en in tal van steden konden Joden tot aan de Franse Revolutie geen burger worden. Ook moest er een eed worden afgelegd. Uit de stadsrekeningen van ‘s-Hertogenbosch blijkt dat in 1693 na het afleggen van de eed 6 gulden, 4 stuivers en 8 oort betaald moest worden om poorter te worden. Sommige steden, zoals Deventer, kenden ook grootburgers, die meer rechten hadden dan de gewone burgers. Ze moesten daarom meer betalen.

De stad was omringd door een stadsmuur en een gracht en bood daarmee een zekere mate van veiligheid en bescherming aan haar burgers (poorters). ’s Avonds tegen donker werden de stadspoorten gesloten door de poortbewaker. De sleutels van de stad werden bij een burgemeester ingeleverd en de volgende dag weer opgehaald.
De gehele burgerij van een stad wordt soms poorterij genoemd.

In de Nederlanden verdwenen de voorrechten na de Franse invasie en afschaffing van het Ancien Régime in 1794-1795.

 
Tekst: Uit de oude Koektrommel
Bron: poortersvanarnhem.nl en nl.wikipedia.org

 

De Nes

Afbeelding: De Nes nabij de Sint Pieterspoortsteeg in 1774, Amsterdam. Tekening door H.P. Schouten, 1774.
Stadsarchief, inv. 010001000542. (Via Bert Bolle; bertbolle.com)