Schepen en opvarenden

 
Oude registers
Algemeen
Plaatselijk
Marinepersoneel
Maatschappijen en passagiersschepen
Divers

 

Oude registers
 
 
Scheepssoldijboek VOC opvarenden

De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) hield in scheepssoldijboeken de personeelsadministratie bij. Voor elk VOC-schip, dat tussen 1700 en 1795 afvoer, werd een lijst van opvarenden opgesteld.
Elk schip had dus zijn eigen soldijboek en voor ieder bemanningslid was een dubbele pagina gereserveerd. Daarop stonden onder meer de persoonsgegevens, naam, plaats van herkomst, datum en plaats van vertrek en aankomst, wanneer hij uit dienst ging en met wat voor reden, hoeveel hij verdiende, hoeveel daarvan als voorschot was betaald en met welk familielid eventuele schulden en tegoeden konden worden verrekend.
De scheepssoldijboeken werden in tweevoud opgemaakt, één exemplaar ging naar het soldijkantoor in Batavia, één exemplaar werd teruggezonden naar de Kamer van uitreding.
Websites: Nationaal Archief VOC Opvarenden, VOC Site (alles over de VOC) en VOC Kenniscentrum
Zie ook: Scheepssoldijboeken VOC
 
 
Testamenten van in Indië overleden VOC-personeel

In deze collectie bevinden zich de scans van testamenten verleden voor notarissen in de VOC-vestigingen in Indië over de periode 1675-1799.
Website: GaHetNa
 
 
Hogeveners in dienst van de VOC

Een pdf-bestand met informatie over de VOC en een overzicht en gegevens van Hogeveners in dienst van de VOC 1687-1793.
Pdf-bestand: Hollandscheveld
 
 
In dienst van de West-Indische Compagnie

Op de website West-Indische Compagnie (WIC) kunt u onder andere zoeken in de databank naar personen in dienst van de WIC (1621-1675, Curaçao 1675-1792), scheepsnamen 1621-1775, kerkregisters van Curaçao (circa 1659-1800) en zoeken in diverse pdf-bestanden. Om de resultaten te kunnen bekijken dient u zich wel (gratis) te registreren.
Website: West-Indische Compagnie
 
 
West-Indische Compagnie: militairen uitgezonden naar Brazilië

De West-Indische Compagnie (WIC) werd opgericht in 1621 en werd gevormd naar het model van de Verenigde Oost-Indische Compagnie en bestond uit vijf kamers: Amsterdam, Zeeland, Maze, Noorderkwartier en Stad en Lande. De WIC kon de hooggespannen verwachtingen niet waarmaken. De strijd die gevoerd werd in Nederlands-Brazilië was zo kostbaar dat de Compagnie eraan failliet ging. Ondanks meerdere reddingsplannen werd de WIC in 1674 opgeheven. Wel werd er direct daaropvolgend een nieuwe, Tweede West-Indische Compagnie opgericht. Deze hield zich voornamelijk bezig met de handel in slaven.
De gegevens uit het archief van de Oude WIC zijn afkomstig uit de overgekomen brieven en papieren van Brazilië van de kamer Zeeland. Het gaat hier om lijsten van gewonden, zieken en overledenen. Deze lijsten zijn opgemaakt in de periode 1630-1654.
Website: GaHetNa
 
 
Nederlanders in Brazilië en ‘buitenlanders’ bij de WIC

Een overzicht van Nederlanders in Brazilië en ‘buitenlanders’ bij de WIC in de periode 1624 tot 1654.
Website: Geneaknowhow
 
 
Scheepsreizen van de Middelburgse Commercie Compagnie

Pdf-bestand met een overzicht van de scheepsreizen van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) 1721-1863.
Pdf-bestand: MCC
 
 
Gekaapte Brieven

De gekaapte brieven leveren een schat aan gegevens. De brieven bevonden zich aan boord van Nederlandse schepen, die door de Engelsen zijn buitgemaakt in een van de vier oorlogen die Groot-Brittannië en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in de zeventiende en achttiende eeuw hebben gevoerd. De hele lading van een gekaapt schip werd in beslag genomen. Met de documenten kon worden bewezen dat het ging om een Nederlands schip en de kaping dus rechtmatig was geweest: kapen mocht namelijk alleen in oorlogstijd.
Van de naar schatting 40.000 brieven van en aan zeelieden, kooplieden en hun familie, betreft bijna de helft persoonlijke correspondentie tussen de opvarenden en hun familieleden.
Website: Gekaapte Brieven
 
 
Sonttolregisters

De Sonttolregisters (STR) vormen de administratie van de tol die de koning van Denemarken hief over de scheepvaart door de Sont, de zeestraat tussen Zweden en Denemarken. Ze zijn (met hiaten in de eerste decennia) bewaard gebleven voor de periode 1497 tot 1857, toen de tol werd opgeheven. Vanaf 1574 is de serie vrijwel compleet.
De STR online is de elektronische database van de complete Sonttolregisters en bevat gegevens over 1,8 miljoen doorvaarten. Van elke doorvaart noteerden de ambtenaren van de Tolkamer in Helsingor in principe de volgende gegevens: datum, naam van de schipper, woonplaats van de schipper, haven van vertrek, haven van bestemming (vanaf het midden van de jaren 1660), samenstelling van de lading en de tol.
Website: Sonttolregisters
 
 
Nederlandse Sontregisters

Gedurende een groot deel van de achttiende eeuw hielden Nederlandse commissarissen, die de belangen van de Republiek moesten behartigen, in Elseneur bij welke schepen de Deense Sont passeerden. Vanaf 1714 werden eenvoudige lijsten voor de Staten Generaal bijgehouden met vermelding van datum, naam van de schipper, thuis van de schipper, herkomst van het schip, bestemming en lading.
Website: GaHetNa
 
 
Pondtolregisters 1585-1700

Scheepvaart en handel met de Oostzee waren van groot belang voor de welvaart en macht van de Republiek in de zeventiende eeuw. Via de website kunt u zoeken of bladeren in de databank met Nederlandse vermeldingen in de pondtolregisters uit de periode 1585 tot 1700 van de ten oosten van Danzig gelegen havenstad Elbing.
Website: Huygens Instituut
 
 
Notariele akten over de Archangelvaart 1594-1724

Tot 1583 beschikte Rusland met Narva in het huidige Estland over een ijsvrije haven aan de Oostzee. Tijdens de Eerste Noordse Oorlog (1558-1582) verloor Rusland echter de controle over Narva en zag het zich genoodzaakt om uit te zien naar een alternatief. Dit werd Archangel aan de Witte Zee, dat gesticht werd in 1583. Archangel werd in korte tijd de belangrijkste haven voor handel tussen Rusland en West-Europa.
In de databank vindt u gegevens over schip, schipper, handelaar, lading, haven van vertrek en haven van bestemming.
Website: Huygens ING
 
 
Gezonken schepen rond Texel 1595-1795

Zoeken in de databank naar gezonken schepen rond Texel in de periode 1595-1795.
Website: Muchu Project
 
 
Monsterrollen

Monsterrollen zijn scheepsdocumenten die op elk zeeschip aanwezig dienen te zijn. Het zijn bemanningslijsten die de naam, rang, gage, woonplaats en leeftijd van elke zeeman aan boord vermelden, evenals de naam, het type en de grootte van het betreffende schip.
De database van monsterrollen op de website van het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen bevat de bemanningsgegevens uit het archief van het gewest Fivelingo in de Franse tijd, de gemeentearchieven van Aa en Hunze, Delfzijl, De Marne, Dokkum, Groningen Stad, Hoogezand-Sappemeer, Oude en Nieuwe Pekela, Stavoren, Veendam en Wildervank, het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek, het Kapiteinshuis in Pekela, het Noordelijk Scheepvaartmuseum in Groningen en monsterrollen uit particulier bezit over de periode 1803 – 1937.
Website: Noordelijk Scheepvaartmuseum
 
 
Archief Waterschout Amsterdam

Het archief van de Waterschout Amsterdam met: monsterrollen of zeebrieven 1747-1852, signalementen der zeevarenden 1865-1868, stukken betreffende nalatenschappen van overleden zeelieden en de registers der schuldbekentenissen.
Website: Stadsarchief Amsterdam
 
 
Schippersgilden

Zoeken in de Noord-Nederlandse en aanverwante schippersgilden.
Website: Schippersgilden
 
 
 
 

Algemeen
 
 
De Binnenvaart

Op de website van Vereniging De Binnenvaart kunt u zoeken in de databank van binnenvaartschepen.
Website: Binnenvaart
 
 
Friese skûtsjes

Alles over de geschiedenis van het Friese skûtsje. In het gedeelte Stamboek skûtsjes kunt u zoeken naar informatie over Friese skûtsjes, gebouwd tussen 1900 en 1932; gegevens over onder andere de werf waar het schip gebouwd werd, de opdrachtgevers van de metingen en de belangrijkste maten, afkomstig uit de officiële meetliggers.
Website: Skutsjehistorie
 
 
Piet’s Scheepsindex

Op deze website kunt u onder meer zoeken naar eigenaren en kapiteins, schepen en scheepstypen, thuishaven, scheepseinde, zeemanscollege en scheepswerven.
Website: Piet’s Scheepsindex
 
 
Stichting Maritiem-Historische Databank

Informatie over alle zeeschepen die sinds 1813, het ontstaan van het huidige Koninkrijk der Nederlanden, hebben gevaren onder Nederlandse vlag, inclusief de schepen met thuishaven in de (voormalige) overzeese gebiedsdelen.
Website: Marhisdata
 
 
Landelijke Vereniging tot Behoud van het Historisch Bedrijfsvaartuig

Op de website kunt u onder andere zoeken in de schepengalerij en schepen uit de Liggers Scheepsmetingsdienst.
Website: LVBHB
 
 
Oude schepen

Kennisbank voor pleziervaart en scheepvaarthistorie.
Website: Vaartips
 
 
 
 

Plaatselijk
 
 
Schippersregister Amsterdam

Het schippersregister van Amsterdam kunt u vinden onder 5. Bevolkingsregister: Bijzondere Registers. Onder inventarisnummer 2588 vindt u de persoonsnamenindex op de schippersregister 1-3 van bewoners van schepen over de periode 1874 en 1896. De bijbehorende registers bevinden zich onder de inventarisnummers 2581-2583. Tevens vindt u geordend op achternaam onder inventarisnummers 2584-2587 de registers van bewoners van schepen over de periode 1897-1923.
 
 
Comportementboeken Amsterdam 1785-1971

Comportementboeken zijn registers waarin de Kweekschool voor de Zeevaart te Amsterdam de vorderingen bijhoudt van de leerlingen tijdens hun verblijf op de school. Het woord ‘comportement’ komt uit het Frans en is te vertalen met: ‘gedrag, wijze waarop je de wereld tegemoet treedt’.
De Kweekschool voor de Zeevaart leidt jongens op voor de zeedienst. Aan het hoofd staat een commandeur, vanaf 1884 commandant genoemd. Het bestuur van de school wordt gevormd door een College van Commissarissen, kortweg aangeduid met Commissarissen. De leerlingen van de school worden kwekelingen genoemd. Aan de school is een internaat verbonden. (Bron: Stadsarchief Amsterdam).
U kunt bladeren door de boeken (1785-1971) of zoeken op naam in de index.
 
 
Schepen en Schippers van Bergen-op-Zoom

Alles over de schepen en schippers van Bergen-op-Zoom over de periode 1812 tot 1940.
Website: Schepen en Schippers van Bergen-op-Zoom
 
 
Dordrecht

Op de website zijn vele bronbewerkingen te vinden met gegevens van schepen en/of eigenaren, waaronder rederijbewijzen 1809-1815, verklaringen Hollandsche schepen 1810 en monsterrollen 1820-1835.
Website: DordtenaZOEKer
 
 
Dienstplichtige varensgezellen Dordrecht 1811

Overzichtslijst met waar mogelijk gegevens van dienstplichtige varensgezellen uit Dordrecht in het jaar 1811.
Website: DordtenaZOEKer
 
 
Gronings patentregister 1867-1868

Van 1805 tot 1893 moesten bepaalde beroepsgroepen het ‘patentrecht’ betalen. Vanaf 1823 betaalden ook binnenschippers deze belasting. De schippers in het hier gepubliceerde Groningse patentregister zijn verdeeld in drie klassen: klasse 1 (nrs. 355-420, overdekte schepen), klasse 2 (421-458, niet overdekte schepen of daarmee gelijkgesteld) en schippers varend op een vaste bestemming (459-495). Elke klasse werd in een afzonderlijk register ingeschreven. De schippers woonden aan boord (a/b) of in een huis aan de wal in Groningen (waarvan het nummer in het bevolkingsregister is vermeld).
Website: CBG-bronnen
 
 
Scheepvaart Hoogeveen

Op de website vindt u vele pdf-bestanden met bronbewerkingen van de scheepvaart in Hoogeveen: Hoogeveense schepen met eigenaren (gerangschikt op bouwjaar 1820-1922), scheepstimmerlieden in Hoogeveen (1830), Hoogeveense schippers en hun schepen (vanaf 1937), schepen te Hoogeveen gebouwd met vermelding van eigenaren 1820-1900 en 1901-1935, schippersboek (register voor inschrijving van schippers geboren tussen 1762 en 1788) en kaarten van woonarken en woonschepen op alfabetische volgorde van achternaam A-B, C-G, H-K, L-R en S-Z.
Website: Hoogeveen Historie
 
 
Scheepseigenaren uit de Patentregisters van Leiden

Pdf-bestand met diverse gegevens van scheepseigenaren uit de Patentregisters van Leiden 1816-1830. De patentregisters zijn de registratie van de belasting op uitgeoefend beroep; per wijk, per straat (naam, beroep/bedrijf, belastingklasse). De bronnen bevatten talloze gegevens. Voor zover bekend zijn namen van boten, tonnage en soort van boot geregistreerd. Verder de naam en het adres van de eigenaar.
Website: Erfgoed Leiden (pdf-bestand download rechtstreeks op uw computer)
 
 
Schippersgezinnen Leiden 1811-1862

Onder de gezinskaarten, waarop de reconstructies van de Leidse gezinnen van 1811-1862 wordt vermeld, zijn ook kaarten van schippersgezinnen te vinden; veelal zijn het turfschippers uit de veenkoloniën, maar ook zij die aardappelen, biezenmatten, hout etc. wilden verkopen, voeren vaak vanuit de noordelijke provincies, o.a. via Lemmer en Zwartsluis over de Zuiderzee naar Holland. Ook beurtschippers en andere kooplieden hadden min of meer geregelde diensten op Leiden van uit andere delen van ons land. Van elk huwelijk, geboorte en overlijden in deze stad is een gezinskaart samengesteld. Als een schipper een aangifte moest doen van de geboorte van een kind of overlijden daarvan op het moment dat hij in Leiden verblijf hield, werden ook deze gegevens op een kaart ingevoerd. Ook kinderen uit hetzelfde gezin die elders onderweg geboren of overleden waren, werden daarop toegevoegd. Als er alleen een overlijden plaats vond van de schipper, zijn vrouw of zijn knecht, van wie geen gezinskaart aanwezig was, werden deze op een apart fiche vermeld en aan deze familie-gegevens toegevoegd. Veel schippers bleven in Leiden overwinteren, maar bleven ook hier wel permanent wonen; de personen waarvan het niet duidelijk is of zij zich voorgoed vestigen of op doorreis bevonden zijn niet in onderstaande gegevens opgenomen.
Website: Erfgoed Leiden (pdf-bestand download rechtstreeks op uw computer)
 
 
Opsterland

Informatie over onder andere turfschippers, sluis- en brugwachters, Compagnonsvaart, beurtvaart en beurtschippers. Zie voor een volledig overzicht de website.
Website: Museum Opsterlan
 
 
Registratie visvaartuigen Volendam

Zoeken in de registratie visvaartuigen Volendam.
Website: Waterlands Archief
 
 
 
 

Marinepersoneel
 
 
Personeelsdossiers Marine

In dit pdf-bestand van het Ministerie van Defensie vindt u een lijst met dossiers van personen die beroepsmatig dienden bij de Marine en geboren zijn in de periode van 1850 tot 1908.
Website: Militaire geschiedenis (NIMH)
 
 
Gedenkrol van de Koninklijke Marine 1939-1962

Veel Nederlands marinepersoneel vond tijdens de periode 1939-1962 als gevolg van oorlogsinzet de dood. In de Tweede Wereldoorlog streden zij tegen de Duitse, Italiaanse en Japanse onderdrukkers; tijdens de Indonesische dekolonisatieoorlog probeerden zij het geweld in de kolonie in te dammen; in de Korea-oorlog vochten zij tegen de communistische overweldiger en bij de verdediging van Nieuw-Guinea kwamen zij op voor de handhaving van de Nederlandse soevereiniteit. Zij die het hoogste offer gaven, stierven zowel in directe confrontatie met de vijand, als door foltering, uitputting, of anderszins in krijgsgevangenen- of concentratiekampen, anderen weer ten gevolge van ongevallen en ziekte gedurende hun inzetperiode. Een overzicht waarin de achtergronden van de dood van diverse marinemensen tijdens hun inzet in voornoemde oorlogen wordt geschetst.
Website: Gedenkrol Marine
 
 
Nederlandse marine-officieren 1940-1945

Overzicht van Nederlandse marine-officieren in de periode van 1940 tot 1945 met aanvullende informatie.
Website: Unit Histories
 
 
Stamboeken Mariniers

Digitale index van de stamboeken van Onderofficieren en Manschappen van het Korps Mariniers. De stamboekregistraties kunnen in de studiezaal van het Nationaal Archief bekeken worden. Over de periode 1906-1940 ontbreken de stamboeken als gevolg van brand na een oorlogsbombardement.
Website: GaHetNa
 
 
Stamboeken Marine 1813-1940

Scans van de stamboeken Marine 1813-1940: officieren en adelborsten, onderofficieren en manschappen en personeel van de rijkswerven. Kijk op de website naar de online beschikbaarheid van de registers.
Website: GaHetNa
 
 
Koninklijke Marine Den Helder

Op de website vindt u twee databanken: Koninklijke Marine (Bemanningslijsten van diverse schepen) en Den Helder en Omstreken (Den Helder, Callantsoog, Texel en Anna Paulowna).
Website: Genealogie Den Helder
 
 
 
 

Maatschappijen en passagiersschepen
 
 
Koninklijke Rotterdamsche Lloyd

Op de website van het KRL Museum kunt u zoeken in de bemanningslijsten van alle KRL-schepen uit de periode 1953 tot en met 1970. Deze bemanningslijsten werden als bijlage in de maandelijkse ‘LLOYD MAILS’ afgedrukt, met uitzondering van kustreizen en enkele aflossingsreizen. In de periode van vóór 1953 werden geen bemanningslijsten gepubliceerd. Daarvoor zou u terecht kunnen bij het Gemeentearchief Rotterdam (monsterrollen).
Website: KRL Museum
 
 
Stoomvaart Maatschappij Nederland

Van de SMN is een overzichtslijst in te zien met bemanningsleden per schip en reis gerangschikt, alsmede een ranglijst van 1948 en een schepenlijst met scheepsinformatie en foto’s. Daarnaast is er informatie te vinden over de SMN schepen in de Tweede Wereldoorlog.
Website: SMN
Zie ook: SMN
 
 
Nederlandse koopvaardij 1940-1945

Informatie en documentatie betreffende Nederlandse en buitenlandse zeelieden, die tussen 1940 en 1945 op Nederlandse transportschepen hun leven riskeerden. Met onder andere een schepenlijst en een dodenlijst.

De Erelijst van Gevallenen 1940-1945, opgesteld in opdracht van de regering door het NIOD, ligt sinds 1960 in de entree van Binnenhof 1a van de Tweede Kamer. Het bevat de namen van degenen die in de Tweede Wereldoorlog als militair of als verzetsstrijder voor het vaderland zijn gevallen. Sinds 2010 bestaat er de digitale versie van het boek die tevens de mogelijkheid biedt tot het doorzoeken van de namenlijst. Via het hoofdmenu kunt u naar het gedeelte van Koopvaardij.
Websites: Nederlandse Koopvaardij 1940-1945 en Erelijst van Gevallenen 1940-1945
 
 
Passagierslijsten

Zie voor passagierslijsten: Emigratie en passagierslijsten
 
 
Dutch passenger ships

Over de passagiersschepen Willem Ruys, Sibajak, Slamat, Indrapoera, Insulinde en Patria is op de website informatie te vinden en foto’s.
Website: Dutch passenger ships
 
 
 
 

Divers
 
 
Woordenboek havenfuncties

Klein woordenboek van havenfuncties.
Website: Ons Amsterdam
 
 
Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst betreffende de scheepvaart.
Website: Schepen en Schippers van Bergen-op-Zoom